تابلوی سبز انرژی چیست؟
تابلوی برق سبز یک بازار رسمی و تحت نظارت در بورس انرژی ایران است که برای معامله برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر راهاندازی شده است. در این تابلو، نیروگاههای خورشیدی، بادی و سایر منابع پاک، برق تولیدی خود را عرضه میکنند. صنایع یا خردهفروشان برق، سفارش خرید ثبت میکنند. قیمت برق در این بازار بر اساس عرضه و تقاضا تعیین میشود و به صورت دستوری نیست. با راهاندازی این تابلو، ایران به عنوان نخستین کشور در غرب آسیا، معامله برق را در بستر بورس انرژی آغاز کرد.
چرا این تابلو ایجاد شد؟ الزام قانونی
محرک اصلی ایجاد تابلوی سبز انرژی، ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانشبنیان است. بر اساس این ماده، صنایعی که قدرت مصرف برق آنها بیش از یک مگاوات است، موظفند سهم سالانه خود از برق تجدیدپذیر را به تدریج افزایش دهند. سال اول ۱ درصد و تا پایان سال پنجم حداقل ۵ درصد از برق تجدیدپذیرها استفاده کنند. اگر صنعت با قدرت قراردادی بالای یک مگاوات این تکلیف را انجام ندهد، وزارت نیرو هزینه آن را بر اساس تعرفه برق تجدیدپذیر محاسبه و در قالب صورتحساب برق دریافت میکند. در سال ۱۴۰۵، این سهم قانونی۴ درصد و تعرفه جریمه آن معادل هر کیلوواتساعت ۱۱۸,۹۱۷ ریال است.

چه صنایعی مشمول هستند؟
صنایعی که قدرت مصرف برق آنها بیش از یک مگاوات است، مشمول اصلی این الزام هستند. البته تأسیسات گردشگری از این قاعده مستثنا شدهاند. مشترکانی که قدرت مصرف آنها یک مگاوات یا کمتر است، کاملاً معاف هستند. به این ترتیب، کارخانههای بزرگ تولیدی، واحدهای صنعتی مستقر در شهرکهای صنعتی و مصرفکنندگان عمده برق، باید به یکی از روشهای ممکن، سهم تجدیدپذیر خود را تأمین کنند. در غیر این صورت هزینه برق آنها افزایش مییابد.
این تابلو چگونه کار میکند؟
سازوکار این تابلو مشابه یک بورس استاندارد است. نیروگاههای تجدیدپذیر (خورشیدی، بادی و غیره) مقدار برق قابل تحویل و قیمت پیشنهادی خود را در سامانه ثبت میکنند. خریداران (صنایع یا خردهفروشان دارای مجوز) درخواست خرید خود را با ذکر مقدار و قیمت وارد میکنند. هنگامی که پیشنهاد فروش و تقاضای خرید از نظر مقدار و قیمت با هم تطبیق پیدا کنند، معامله انجام میشود و تسویه مالی بر اساس مقررات بورس انرژی صورت میگیرد. کل فرآیند در بستر رسمی و شفاف انجام میشود و قیمتگذاری دستوری در آن نقشی ندارد.
صنایع چگونه تکلیف قانونی خود را انجام میدهند؟
صنایع برای اجرای ماده ۱۶ سه مسیر پیش رو دارند:
1. احداث نیروگاه تجدیدپذیر: صنعت خودش نیروگاه خورشیدی یا بادی احداث میکند و برق مورد نیاز خود را تأمین مینماید.
2. خرید از تابلوی سبز انرژی: صنعت با ورود به بورس انرژی، برق تجدیدپذیر مورد نیاز خود را از طریق مزایده و رقابت قیمتی خریداری میکند.
3. انعقاد قرارداد دوجانبه: صنعت با یک نیروگاه تجدیدپذیر قرارداد مستقیم خرید برق امضا میکند. خریدار میتواند خودش مستقیماً در معاملات شرکت کند یا از طریق خردهفروش برق دارای مجوز اقدام نماید که برای بسیاری از صنایع مسیر سادهتری است.
مزایای خرید برق سبز برای صنایع
نخست، رفع تکلیف قانونی: صنعت سهم تجدیدپذیر اجباری خود را طبق ماده ۱۶ تأمین میکند و از پرداخت تعرفه جریمه جلوگیری مینماید.
دوم، کاهش ریسک قطعی برق: در شرایط ناترازی برق، صنایعی که برق خود را از بورس انرژی (از جمله تابلو سبز) خریداری کردهاند، در اولویت تأمین برق قرار میگیرند و محدودیت کمتری برای آنها اعمال میشود.
سوم، بدون نیاز به احداث نیروگاه: صنعت بدون صرف هزینه و زمان برای ساخت و نگهداری نیروگاه تجدیدپذیر، به برق پاک دسترسی پیدا میکند.
چهارم، شفافیت و رسمی بودن: تمام معاملات در بستر رسمی بورس انجام میشود و از قیمتگذاری شفاف برخوردار است.
—
دادههای بازار: رشد سریع معاملات
از زمان راهاندازی تابلو در سال ۱۴۰۲ تا شهریور ۱۴۰۵، در مجموع حدود ۴.۲ میلیارد کیلوواتساعت برق سبز در این تابلو معامله شده است. تنها در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، حجم معاملات به ۱.۷۹۸ میلیارد کیلوواتساعت به ارزش ۱۷۱,۸۲۰ میلیارد ریال رسید و میانگین قیمت هر کیلوواتساعت حدود ۹۵,۵۶۱ ریال بود. در شهریور ۱۴۰۵، بیش از ۴۷۹ میلیون کیلوواتساعت برق تجدیدپذیر به ارزش حدود ۳۱,۸۴۱ میلیارد ریال معامله شد و ۶۳۸ نیروگاه تجدیدپذیر در این تابلو عرضه داشتند. ارزش معاملات در مقایسه با سال قبل بیش از ۲۰۰ درصد رشد نشان میدهد.
نتیجهگیری
تابلوی سبز انرژی، حلقه اتصال میان تولیدکنندگان برق پاک و صنایع پرمصرف در ایران است. این بازار با تکیه بر الزام قانونی ماده ۱۶، مسیری شفاف و قابل معامله برای تأمین سهم تجدیدپذیر صنایع فراهم کرده و در عمل به یکی از ابزارهای کاهش ناترازی برق و توسعه انرژیهای پاک تبدیل شده است. رشد سریع معاملات — بیش از ۲۰۰ درصد در یک سال — نشان میدهد که صنایع به تدریج این مسیر را به عنوان روش اصلی انجام تکلیف قانونی خود پذیرفتهاند. با این حال، تداوم این رشد به افزایش عرضه برق سبز و همراهی سیاستگذار در قیمتگذاری رقابتی بستگی دارد. برای صنایعی که هنوز وارد این بازار نشدهاند، شناخت دقیق سازوکار تابلو و انتخاب روش مناسب میان سه مسیر موجود، نخستین گام عملی است.