نیروگاه خورشیدی شناور (که با نام Floating PV یا FPV نیز شناخته میشود)، به سیستمی گفته میشود که پنلهای خورشیدی را بر روی سازههای شناور مخصوصی نصب میکند و این سازهها بر سطح منابع آبی مانند دریاچهها (طبیعی و مصنوعی)، سدها، مخازن آب، استخرهای کشاورزی، یا حتی معادن آبگرفته قرار میگیرند. برق تولیدی از طریق کابلهای مقاوم در برابر آب به ایستگاههای خشکی منتقل شده و سپس به شبکه برق متصل میشود.
پروژههای خورشیدی شناور روی آب، با اینکه مانند مزارع خورشیدی معمولی روی زمین عمل میکنند، اما با چالشهای زیادی مواجهند. صفحهها باید مقاوم در برابر آب، موج، باد و توفان باشند که این خود به پیچیدگی و هزینههای پروژه میافزاید. اگر آب شور باشد که مشکل خوردگی فلز هم به آن اضافه میشود. بنابراین، پروژههای داخلی با آب شیرین بهترند. فضولات پرندههایی که به خاطر ماهیهای داخل دریاچه به سمت آنها میآیند، روی پنلها، جلوی جذب نور خورشید را میگیرند.
با وجود همه این مشکلات و موانع، پروژههای خورشیدی شناور بر آب مزایای متعددی هم دارند. وقتی نیروگاه خورشیدی روی سدهای برقآبی قرار میگیرد، به زمین اضافه نیاز ندارد. نیروگاههای شناور همچنین میتوانند بدون انتظار چندساله که برای پروژههای خورشیدی متداول است، به شبکه متصل شوند. قرار گرفتن روی آب، مزیت خنک ماندن ماژولها را به دنبال دارد و کارآیی آنها را افزایش میدهد.
مطالعات هم نشاندهنده افزایش بازدهی بین 5 تا 15 درصدی این پروژهها در مقایسه با ماژولهای فتوولتائیک روی زمین است. سایههای صفحات هم تبخیر آب را کند میکند. علاوه بر این، وقتی سطح آب به دلیل بارندگی زیاد یا تغییر فصل بالا میآید، پنلها نیز بالا میآیند. به این ترتیب، سیستمهای خورشیدی شناور به راحتی میتوانند خود را با تغییرات سطح آب سازگار کنند. پس در مقایسه با پنلهای خورشیدی زمینی کمتر احتمال دارد که به خاطر سیل آسیب ببینند و در نتیجه خروجی انرژی قابل اتکاتری دارند.
چین بهتازگی بهرهبرداری کامل از بزرگترین نیروگاه خورشیدی شناور در آبهای آزاد جهان را آغاز کرده است. این کشور موفق شده تا یک سامانه فتوولتائیک ۱ گیگاواتی را در سواحل شهر دونگیینگ در استان شاندونگ بهطور کامل وارد مدار کند. این نیروگاه میتواند برق موردنیاز ۲.۶ میلیون نفر را تأمین کند.
در کشور ایران نیز اولین نیروگاه خورشیدی شناور بر آب در استان خوزستان به زودی احداث خواهد شد. احداث این نیروگاه 2 مگاواتی که به عنوان یکی از اولین نمونه های ایجاد شده در کشور است که می تواند در کاهش تبخیر آب سد کرخه نیز موثر باشد.