اگر به فکر ورود به صنعت خورشیدی ایران هستید، اولین سؤال منطقی این است: از کجای زنجیره شروع کنیم که هم سرمایهمان هدر نرود و هم سوددهی داشته باشیم؟ آیا تولید پنل خورشیدی در ایران بهصرفه است؟ این صنعت از معدن سیلیکون تا فروش اینورتر، حلقههای بسیار متفاوتی دارد و هر حلقه در ایران شرایط اقتصادی کاملاً متفاوتی دارد. در این متن، چهار مسیر اصلی را با هم مقایسه میکنیم تا تصویر روشنی از به صرفهترین گزینه پیدا کنید.
1. اکتشاف (بالادستی سیلیکون) — مناسب نیست.
صنعت فتوولتائیک به سیلیکون با خلوص بسیار بالا (بالای ۹۹.۹۹۹۹٪) نیاز دارد و اکتشاف معمولی معدنی این نیاز را برآورده نمیکند. فرآوری سیلیکون خورشیدی سرمایهگذاری عظیم، انرژی ارزان و دانش شیمیایی بالغ میخواهد. حتی کارشناسان داخلی برآورد میکنند حلقه بالادستی از سیلیس تا ویفر به حدود ۴۰۰ میلیون دلار سرمایه نیاز دارد و از عهده بخش خصوصی به تنهایی خارج است. این یک پروژه ملی است و برای کشوری مانند ایران ورود به این مرحله مناسب نیست.
۲. تولید سلول — سرمایهبر و پرریسک
تولید سلول به خطوط خلأ، تجهیزات دوپینگ دقیق و مواد شیمیایی ویژه نیاز دارد؛ آستانه فنی و سرمایهبری بسیار بالاست. پروژههای داخلی این حوزه هم در سطح ملی و با ارقامی در حدود ۱۵۰۰۰ میلیارد تومان تعریف میشوند. از طرف دیگر، سلولهای وارداتی چینی از نظر قیمت و راندمان رقابت سختی ایجاد میکنند و تولید داخلی در کوتاهمدت مزیت هزینه ندارد.
۳. تولید پنل (مونتاژ ماژول) — به صرفهترین گزینه
این کممانعترین نقطه ورود به زنجیره صنعت خورشیدی ایران است. مدل فعلی کشور عمدتاً مونتاژ نهایی است. یعنی از کشورهای دیگر سلول یا ویفر تولید کند و تولید پنل در داخل کشور انجام بشود.
۴. فروش تجهیزات جانبی — تجارت خوب، اما تولید نیست.
اگر منظورتان تجارت است، فروش تجهیزات جانبی (بهویژه اینورتر) در بازار خانگی ایران تقاضای واقعی دارد. هزینه نصب سیستم ۵ کیلوواتی خانگی بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان است و اینورتر و استراکچر سهم قابل توجهی از آن را میگیرند. استراکچر و کابل بومیسازی شدهاند و تولید اینورتر همچنان به قطعات الکترونیکی قدرت وارداتی وابسته است.
جمعبندی
در ایران، فرآوری سیلیکون و تولید سلول وابسته به سرمایههای بزرگ و ملی است. مونتاژ پنل با حمایت تعرفهای ۱۵ تا ۳۰ درصدی و تقاضای داخلی، تنها حلقهای است که سرمایهگذار عادی میتواند وارد شود. فروش تجهیزات جانبی تجارت خوبی است، اما تولید پنل پایه تبدیل شدن به برند و تولیدکننده است.